All for Joomla All for Webmasters

Şahnâme I - II

ŞAHNÂME’NİN TÜRKÇE TAM METİN İLK ÇEVİRİSİ

Şahnâme’nin günümüze kadar tam metin Türkçe çevirisi yapılmamıştır. Şimdi elinizdeki tam metin Türkçe çevirinin serüveni şöyle: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Şarkiyat Enstitüsü profesörü Necati LUGAL hoca -ruhu şad olsun- Şahnâme’yi Türkçe'mize kazandırmak için yola çıkmış, ancak tamamlayamamıştır. İran ulusal destanları, tarihi, kültür, uygarlık, gelenek ve görenekleri, dilleri, dinleri ve daha birçok konuda eşsiz bir ansiklopedi niteliğindeki bu önemli yapıt en güzel şekilde dilimize kazandırılmış olmalıydı. Eserin Firdevsî’ye özgün dili ve yine şairin bu şaheser yapıtını, Arap egemenliğinin yoğun ve ağır baskısı altında yaşayan İran ulu-sunun dili Farsçayı canlandırma, “Bu Farsça ile Acem’i diriltme” birincil ideali doğrultusunda yazılmış olması gerekçesiyle özellikle Farsça ve ağır bir dilde kaleme alınması olması bu kapsamda bu çok hacimli eserde kullanılan kelimelerin bir kısmının günümüz Farsçasında bulunmaması ve daha başka gerekçelerle tam metin çevirisine kimse yaklaşmamış olsa gerek.

Necati LÜGAL, Doğu ve Batı kütüphanelerinde sayısız yazma nüshası bulunan, başta İran olmak üzere birçok ülkede yapılmış baskılarıyla bütün dünyanın dikkatini çekip birçok dile çevrilen Şahnâme’nin Vullers baskısını (1877-1884) esas alarak Türkçe’ye çevirmeye başlamıştı. 1950’li yıllarda Milli Eğitim Bakanlığından çıkan baskısında Şahnâme’nin 20.000 dizesi  bulunmaktaydı. Kabalcı Yayınevi’nin bu baskıya ek olarak hocamızın çevirip de ilk baskısına koyamadığı yaklaşık 4.483 dizeyi daha ekleyerek tek cilt halinde yayınladı. 

Kabalcı yayınevi, daha önce dört küçük cilt halinde Milli Eğitim Bakanlı-ğı’nca yayınlanan Şahnâme’nin Türkçe çevirisini yeniden tek cilt halinde baskısını yapmak istediğinde hocanın kızıyla hanımla görüşmüş, hanımefendi Şahnâme’nin Necati LUGAL çevirisinin söz konusu baskıda yer alma-yan 4.483 dizeyi de yayınevine vererek tek cilt halinde Şahnâme’nin 24.883 dizesi yayınlanmasını sağlamış oldu. Yayınevi benden ilk kez yayınlanacak ek kısmın Farsça metinle karşılaştırıp son okumasını yapmamı istedi. Başta Celal Halıkî-yi Mutlak, Julius Mohl ve Moskova baskılarını esas alarak yayın-lanmış değişik Şahnâme baskıları Mir Celaluddîn-i Kezzazî baskılarıyla hocanın çevirdiği kısmı karşılaştırıp bazı baskılarda yer alan ek beyitleri de eklediğimde toplam 4.483 dize de böylece Türk okuruna ulaşmış oldu. 

Bir taraftan yapılan çevirinin son derece akıcı ve güzel oluşu beni sevindirirken bir taraftan da bu dünyaca ünlü başyapıtın günümüze kadar güzel Türkçemize aktarılmamış olması bende bu ağır yükün, bu alabildiğine yoğun bir çalışma ve fedakarlık gerektiren onur verici işin altına girme düşüncesi uyandırdı. Ancak daha hiç el değmemiş 27.507 dize bulunuyordu. Yayınevinin bu dünyaca ünlü başyapıtı Türkçemize kazandıralım isteği beni de heyecanlandırdı ve hemen hazırlıklara başladım. Bu önemli, özgün ve neredeyse öz Farsçayla yazılmış başyapıtın Türkçe’ye çevrilmesini gözüme kestirince hemen hemen önemli bütün Şahnâme baskılarını topladım. Çeviride çok yararlandığım Şahnâme şerhleri ve Şahnâme sözlüklerini de elde ettikten sonra bu uzun soluklu işe başladım. Yaklaşık altı yıl süren bu çalışmayla Şahnâme’nin ilk tam metin Türkçe çevirisi şimdi elinizde.

Şahnâme II

Firdevsî, İran edebiyatında kahramanlık şiirini doruğa çıkaran en büyük şairdir. Dünya klasiklerinin başyapıtlarından olan Şahnâme’si; temelde kah-ramanlık hikayelerinden yola çıkarak eski dünyada kökleri çok eskilere da-yanan bir ulusun efsanevî tarihini, mitolojik, yarı mitolojik serüvenini ve İslâm öncesi İran’ın gerçek tarihsel seyrini konu alır. Firdevsî, tereddütsüz İran’ın en büyük kahramanlık şairidir. İran ulusal tarihi, rivayetleri ve kah-ramanlık destanlarını sözlü anlatılardan derleyerek yazıya aktarmasıyla İranlılarca “ulusal şair” olarak kabul edilen, İran’ın en büyük şairlerinden bi-ri, Sultan Mahmud döneminin en yetenekli şairi Firdevsî, aynı zamanda İran’ın Moğol dönemine kadar yaşamış en büyük şairi olarak bilinmektedir. Bundan da öte Gazneliler döneminin hem İran ve hem dünya edebiyatları-nın en yetenekli, özgün tarzı olan şairlerinden biridir. İran edebiyatı tarihin-de onun tarzı, ayrı bir yerde ve tamamen farklı özellikler taşıyan bir ekol olarak yer almaktadır. Samanîler döneminde yetişmiş Firdevsî, İran tarihine ve değerlerine karşı çok hassas bir şairdir. Yaşadığı devrede toplumu oluş-turan bütün kesimlerce yeniden ulusallaşma hareketleri başlatılmış olması da bu konuda şairi etkilemiştir. 

Şahnâme, eskilerin, öncekilerin, ilklerin tarihi; tarih noktasından bakıldı-ğında zaman sürecinde İran’ın serüveni; zamanın, İran topraklarındaki izleridir. Şahnâme, İranlıların Araplara yenilmelerinden dört yüz yıl sonra IV./X. yüzyılda kaleme alındı. İranlıların yeni oluşan şartlarda, Bağdat halifelik yö-netimi karşısında siyasî ve kültürel yazgılarını belirleme ve yeniden yapılanma çalışmalarını sürdürdükleri günlerde, İran hanedanları bir süredir ku-rulmuş, dilleri Farsça din ve devlet dili olarak kabul edilmiş, kültürel altyapı-sının temelleri atılmıştı. Firdevsî işte böyle bir ortamda neredeyse bütün ömrünü vererek “İran ulusal tarihi”ni dizelerine aktardı.

Daha önce Prof. Dr. Necati LUGAL tarafından Türkçemize çevrilmeğe başlanan Şahnâme’nin yaklaşık 20.000 dizesi ilk olarak 1950’li yıl¬lar¬da Mil¬li Eği¬tim Ba¬kan¬lı¬ğın¬ca yayınlanmıştı. Kabalcı Yayınevi, daha önce dört küçük cilt halinde çıkan Şahnâme’nin bu Türkçe çevirisini yeniden tek cilt halinde yayınlamak istediğinde söz konusu baskısında yer almayan 4.483 dizeyi de ekleyerek yayınlama aşamasında benimle görüştü. Yayınevi benden ilk kez yayınlanacak ek kısmın Farsça metinle karşılaştırıp son okumasını yapmamı istedi. Başta Celal Halıkî-yi Mutlak, Julius Mohl ve Moskova baskılarını esas alarak yayınlanmış değişik Şahnâme baskıları Mir Celaluddîn-i Kezzazî baskılarıyla Necati Lugal hocanın çevirdiği kısmı karşılaştırıp bazı baskılarda yer alan ek beyitleri de eklediğimde Kabalcı Yayınevi’nin bu yeni baskısında redaksiyonunu yaptığım, Farsça orijinal metniyle karşılaştırdığım son 4.483 dizeyle birlikte Şahnâme’nin 24.883 dizesi yayınlanmış oldu. 

Bu arada Şahnâme’nin bu eklenecek dizelerle tamamlanmayacağını, daha el değmemiş 27.507 dizesi olduğunu söyledim. Yayınevinin bu dünya-ca ünlü başyapıtı Türkçemize kazandıralım isteği, çevirisi yapılmamış kısmı üzerinde çalışma teklifi beni de heyecanlandırdı ve hemen hazırlıklara baş-ladım. Bu önemli, özgün ve neredeyse öz Farsça'yla yazılmış başyapıtın Türkçe’ye çevrilmesini gözüme kestirince hemen hemen önemli bütün Şahnâme baskılarını topladım. Çeviride çok yararlandığım Şahnâme şerhleri ve Şahnâme sözlüklerini de elde ettikten sonra bu uzun soluklu işe başladım. Yaklaşık altı yıl süren bu çalışmayla Şahnâme’nin ilk tam metin Türkçe çevirisi şimdi elinizde.

 

 

Yorumlarınız